Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka

Dla prawidłowego rozwoju dziecka najbardziej znaczące są jego pierwsze lata życia, tj. czas od urodzenia do około 7 roku życia. Wskazują na to badania opisujące rozwój centralnego i obwodowego układu nerwowego człowieka. Naukowcy dowodzą, że wraz z dojrzewaniem układu nerwowego rozwijają się wszystkie funkcje psychofizyczne dziecka.

Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań przeprowadzony w Polsce w maju 2002 roku wykazał, że w Polsce żyje w przedziale wiekowym od 0 do 14 lat 184 206 dzieci, u których występuje niepełnosprawność. Brak jest danych liczbowych dotyczących dzieci zagrożonych niepełnosprawnością.

Dzieci niepełnosprawne wymagające wczesnego wspomagania to przede wszystkim dzieci:

• niedowidzące i niewidome,
• niedosłyszące i głuche,
• z opóźnionym rozwojem psychoruchowym i rozwojem mowy,
• z zaburzeniami zachowania i emocji,
• z zaburzeniami autystycznymi.

Tego rodzaju zaburzenia rozwojowe czasami współwystępują z chorobami metabolicznymi, z mózgowym porażeniem dziecięcym, z zespołem Downa i innymi zespołami chorobowymi lub wadami rozwojowymi. Zdarzają się jednak i takie sytuacje, że specjaliści nie znajdują przyczyn zaburzonego rozwoju dziecka.

Jeżeli rodzice są zaniepokojeni przebiegiem zarówno rozwoju psychoruchowego, jak i społeczno-emocjonalnego dziecka powinni zgłosić swoje obawy lekarzowi pierwszego kontaktu, jakim dla dziecka jest pediatra lub bezpośrednio skontaktować się z psychologiem dziecięcym.

Jakie objawy powinny niepokoić rodziców? Są to przede wszystkim opóźnienia w osiąganiu kolejnych etapów rozwojowych, czyli:

• bardzo krótka fiksacja wzroku, nietypowe ustawienie oczu względem obiektu, zez (u dziecka 6-8 tygodniowego),
• unoszenie głowy poprzez ułożenie odgięciowe, uciekanie ramion ku tyłowi ramion, brak przemieszczania środka ciężkości ciała ku tyłowi, utrzymywanie się pochylenia miednicy ku przodowi, asymetria pozycji ciała ( u dziecka powyżej 3. miesiąca życia),
• chwytanie przy dodatkowej stabilizacji ciała poprzez podparcie piętami lub drugim łokciem, asymetria zachowań (u dziecka powyżej 4. miesiąca),
• chwytanie poprzez obrót całego ciała w stronę zabawki zamiast sięgnięcia rączką z przekroczeniem linii środka ciała ( u dziecka powyżej 4;6. miesiąca),
• obrót całego ciała lub z odgięciem głowy i tułowia przy obrocie z pleców na brzuch (u dziecka powyżej 6. miesiąca),
• brak raczkowania, raczkowanie zastąpione pełzaniem, „kicaniem” (około 9. miesiąca,
• wstawanie poprzez podciąganie się za pomocą rąk na obie nogi jednocześnie (10. miesiąc).

Inne przykłady zaburzenia rozwoju związane z uszkodzeniem układu nerwowego:

• wystąpienie pochylenia głowy u dziecka bez dotychczasowej asymetrii,
• utrata zdolności podpierania się, chwytania, raczkowania itp.,
• pojawienie się chodu na palcach, potykania się, chodu chwiejnego, na szerokiej podstawie,
• utrata lub ograniczenie możliwości mówienia,
• zaburzenia wzroku lub słuchu,
• zmiana zachowań społecznych: rozdrażnienie, agresja, apatia, wycofanie, nadmierna senność, męczliwość.

(Źródło: MENiS: Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka od chwili wykrycia niepełnosprawności do podjęcia Nauki w szkole, Warszawa 2005.)

Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu dostrzegając problem dzieci niepełnosprawnych i zagrożonych niepełnosprawnością wydało 4 kwietnia 2005 roku Rozporządzenie w sprawie warunków organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci. W oparciu o ww. rozporządzenie placówki działające w ramach systemu edukacji mogą organizować zajęcia mające na celu pobudzanie rozwoju psychoruchowego i społecznego dzieci od chwili wykrycia niepełnosprawności do czasu rozpoczęcia nauki w szkole.

Wczesne wspomaganie może być organizowane w przedszkolu, szkole podstawowej, ośrodku, w poradni psychologiczno-pedagogicznej.

Placówka podejmująca się realizacji wczesnego wspomagania powinna dysponować specjalistami, środkami dydaktycznymi i sprzętem niezbędnym do prowadzenia terapii.

Najistotniejszą zasadą wczesnego wspomagania rozwoju małego dziecka jest:

• opracowanie wielospecjalistycznej diagnozy,
• wydanie opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju przez uprawnioną poradnię psychologiczno-pedagogiczną,
• realizowanie programu wczesnego wspomagania rozwoju dziecka przy współpracy z rodziną przez zespół specjalistów (pedagog posiadający kwalifikacje odpowiednie do niepełnosprawności dziecka, psycholog, logopeda, inni specjaliści w zależności od potrzeb dziecka i jego rodziny).

Jedną z placówek uprawnionych do organizowania wczesnego wspomagania są poradnie psychologiczno-pedagogiczne działające na terenie całego kraju. Nasza poradnia również podjęła się tego zadania. Zespół wczesnego wspomagania w składzie: psycholog, oligofrenopedagog i logopeda, działa w naszej placówce od czerwca 2005 roku. Ogółem terapią objęto 17 dzieci w wieku od 14 miesięcy do 9 roku życia. Są to dzieci z różnymi zaburzeniami (opóźnienia rozwoju psychoruchowego stopnia lekkiego i umiarkowanego, zaburzenia rozwoju mowy, autyzm, zaburzenia zachowania i emocji). Przygotowując się do realizacji zadań w ramach wczesnego wspomagania rozwoju doposażyliśmy naszą placówkę w narzędzia służące diagnozie zaburzeń małych dzieci oraz w sprzęt i pomoce dydaktyczne służące prowadzeniu terapii. W sumie posiadamy dwa gabinety służące realizacji zadań wczesnego wspomagania rozwoju dzieci: gabinet terapii psychopedagogicznej oraz gabinet terapii logopedycznej.